۱۵سپتامبر ۲۰۲۵- ارتباط میان دیابت و زوال عقل روز به روز روشن تر می شود. پژوهش های جدید نشان می دهند که مشکلات مربوط به قند خون می توانند بر سلامت مغز تأثیر بگذارند و بالعکس. در ادامه، ده نکته مبتنی بر شواهد درباره نحوه ارتباط این دو بیماری آورده شده است:
1. دیابت خطر زوال عقل را افزایش می دهد
افراد مبتلا به دیابت حدود ۶۰ درصد بیشتر از افراد بدون دیابت در معرض ابتلا به زوال عقل قرار دارند. همچنین، بروز مکرر افت قند خون با افزایش۵۰ درصدی احتمال کاهش توانایی شناختی مرتبط است.
2. مقاومت به انسولین بر مغز نیز تأثیر می گذارد
مقاومت به انسولین-عامل اصلی دیابت نوع ۲- زمانی رخ می دهد که سلول ها دیگر به درستی به انسولین پاسخ نمی دهند. در نتیجه، مقدار زیادی قند (گلوکز) در خون باقی می ماند و منجر به عوارض می شود.
این مقاومت معمولاً کبد و عضلات را تحت تأثیر قرار می دهد، اما مغز را نیز درگیر می کند. در بیماری آلزایمر، این مقاومت ممکن است توانایی سلول های مغزی در استفاده از گلوکز برای تولید انرژی را کاهش دهد و به افت شناختی منجر شود.
3. کمبود قند در مغز مبتلایان به زوال عقل
اگرچه مغز تنها ۲ درصداز وزن بدن را تشکیل می دهد، اما حدود ۲۰ درصداز انرژی بدن را مصرف می کند. به نظر می رسد که در زوال عقل سلول های مغزی توانایی استفاده مؤثر از گلوکز را از دست می دهند.ترکیب مقاومت به انسولین و اختلال در استفاده از گلوکز در مغز گاهی به طور غیررسمی «دیابت نوع ۳» نامیده می شود.
4. آلزایمر می تواند خطر دیابت را افزایش دهد
افراد مبتلا به آلزایمر اغلب دارای سطح بالای قند خون ناشتا هستند، حتی اگر به دیابت مبتلا نباشند. این وضعیت نوعی پیش دیابت محسوب می شود. مطالعات حیوانی نیز نشان داده اند که تغییرات مشابه آلزایمر در مغز می توانند سطح قند خون را افزایش دهند.
همچنین، مهم ترین عامل ژنتیکی خطر آلزایمر- واریته ی ژنتیکی APOE4- حساسیت به انسولین را کاهش می دهد، زیرا گیرنده انسولین را درون سلول به دام می اندازد و مانع فعال سازی صحیح آن می شود.
5. آسیب به رگ های خونی، حلقه اتصال بین دو بیماری
دیابت به رگ های خونی آسیب می زند و باعث بروز عوارضی در چشم ها، کلیه ها و قلب می شود. مغز نیز در معرض خطر است. سطح بالا یا نوسانی قند خون می تواند به رگ های مغزی آسیب زده و جریان خون و اکسیژن رسانی را کاهش دهد.
دیابت همچنین ممکن است سد محافظ مغز را تضعیف کرده و اجازه ورود مواد مضر را بدهد، که منجر به التهاب می شود. کاهش جریان خون و التهاب مغزی ارتباط نزدیکی با زوال عقل دارند.
6. ممانتین: داروی زوال عقل با منشأ تحقیقات دیابت
ممانتین، دارویی برای درمان علائم متوسط تا شدید آلزایمر، در ابتدا به عنوان داروی دیابت توسعه یافته بود. اگرچه در کنترل قند خون موفق نبود، اما پژوهشگران بعدها متوجه تأثیرات مثبت آن بر عملکرد مغز شدند. این داستان نشان می دهد که تحقیقات دیابت می توانند سرنخ هایی برای درمان اختلالات مغزی فراهم کنند.
7. متفورمین ممکن است از مغز محافظت کند
متفورمین، رایج ترین داروی دیابت، فراتر از کاهش قند خون عمل می کند. این دارو وارد مغز می شود و ممکن است التهاب مغزی را کاهش دهد.برخی مطالعات نشان داده اند که افراد دیابتی که متفورمین مصرف می کنند، کمتر در معرض ابتلا به زوال عقل هستند، و کسانی که مصرف آن را متوقف می کنند، ممکن است دوباره با افزایش خطر مواجه شوند. هم اکنون، آزمایشاتی در حال بررسی تأثیرات متفورمین در افراد بدون دیابت نیز هستند.
8. تزریق های کاهش وزن ممکن است تجمع پلاک های مغزی را کاهش دهند
داروهای آگونیست گیرندهGLP-1 مانند سِماگلوتاید(با نام‌های تجاریOzempic وWegovy)، سطح قند خون را کاهش داده و به کاهش وزن کمک می کنند. داده ها نشان می دهند که افراد دیابتی که از این داروها استفاده می کنند، با خطر کمتری برای ابتلا به زوال عقل مواجه هستند.در مقایسه با متفورمین، مطالعات نشان داده اند که داروهای GLP-1 حتی در کاهش خطر زوال عقل مؤثرتر هستند. دو کارآزمایی بزرگ با نام های Evoke وEvoke Plus ، در حال بررسی تأثیر سِماگلوتاید خوراکی در افراد مبتلا به اختلال شناختی خفیف یا آلزایمر خفیف اولیه هستند.
9. درمان با انسولین ممکن است به مغز کمک کند
از آنجایی که مقاومت به انسولین در مغز یک مشکل محسوب می شود، پژوهشگران اسپری های انسولین را که از طریق بینی تجویز می شوند، آزمایش کرده اند. این روش انسولین را مستقیماً به مغز می رساند و تأثیرات آن بر سطح قند خون را کاهش می دهد.مطالعات کوچک نشان داده اند که این اسپری ها ممکن است به بهبود حافظه یا کاهش کوچک شدن مغز کمک کنند، اما روش های انتقال هنوز چالش برانگیز هستند. میزان انسولینی که به مغز می رسد در اسپری های مختلف متفاوت است و ایمنی بلندمدت آن ها هنوز اثبات نشده است.
10. مهارکننده های SGLT2 ممکن است خطر زوال عقل را کاهش دهند
شواهد جدید نشان می دهند که در مقایسه با داروهای GLP-1، مهارکننده های SGLT2-نوعی داروی دیابت- در کاهش خطر زوال عقل، از جمله آلزایمر و زوال عقل عروقی، در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ مؤثرتر هستند.این قرص ها با افزایش دفع قند از طریق ادرار، سطح قند خون را کاهش می دهند. این مطالعه بر پایه شواهد اولیه ای بنا شده که نشان می دهند این داروها با کاهش التهاب مغزی، خطر زوال عقل را کاهش می دهند.
این مجموعه رو به رشد از شواهد نشان می دهد که مدیریت دیابت نه تنها از قلب و کلیه ها محافظت می کند، بلکه به حفظ عملکرد مغز نیز کمک می کند. با این حال، هنوز مشخص نیست که آیا داروهای دیابت فقط خطر زوال عقل مرتبط با دیابت را کاهش می دهند یا اینکه می توانند در افراد بدون دیابت نیز مؤثر باشند.
با وجود این، تحقیقات در زمینه دیابت بسیار موفق بوده اند و منجر به توسعه دست کم ۱۳کلاس دارویی مختلف، چندین درمان ترکیبی و بیش از ۵۰ داروی گوناگون شده اند. این داروها قند خون را کاهش می دهند، حساسیت به انسولین را بهبود می بخشند و التهاب را کم می کنند و یکی از «اثرات جانبی» مثبت آن ها ممکن است حفظ بهتر سلامت مغز در دوران سالمندی باشد.
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2025-09-ten-ways-diabetes-dementia-linked.html